Veiligheid in de openbare ruimte: niet alleen een kwestie van inrichting

Sociale veiligheid: kwetsbaar in het dagelijks leven

Veel deelnemers geven aan zich kwetsbaar te voelen in de openbare ruimte. Het herkennen van mensen en het aangaan van gesprekken is lastig, waardoor onzekerheid ontstaat. Soms wordt zelfs misbruik gemaakt van het feit dat iemand slechtziend of blind is. Ook het herkenbaar zijn als slechtziende of blinde – omdat je een taststok gebruikt – kan spanning oproepen. Een deelnemer vertelt dat ze haar taststok vaak inklapt: “Ik woon dicht bij het station en daar komt slecht volk. Dan vouw ik mijn stok op zodat niemand hem ziet in die wijk.” Een ander vertelt: “Bij het pinnen voel ik me altijd gespannen. Ik kan niet zien wie er achter me staat en ben bang dat iemand misbruik maakt van mijn situatie.” Het gevoel van veiligheid neemt toe op drukke, goed verlichte plekken. Sommige mensen hebben een blindengeleidehond. Zij voelen zich veiliger als ze met de hond lopen.

Fysieke veiligheid: obstakels en onvoorspelbaarheid

De fysieke inrichting van onze omgeving speelt een grote rol. Ontbrekende contrastranden bij trappen, gladde materialen, shared spaces waar fietsers en voetgangers samenkomen – het zijn allemaal factoren die onveiligheid vergroten. Een respondent zegt: “Het fietsverkeer gaat heel hard. Ik voel me niet meer veilig.” Ook in het openbaar vervoer en bij sportlocaties komen problemen naar voren: onderbroken blindengeleidelijnen, slechte verlichting en drukte maken zelfstandig bewegen lastig en soms gevaarlijk. Deelnemers vragen om meer uniformiteit en standaardisatie in de inrichting van de buitenruimten en openbare gebouwen. Voorspelbaarheid geeft rust én veiligheid.

Trappen en afstapjes: een onderschat veiligheidsrisico

Traplopen in openbare ruimten wordt door veel deelnemers specifiek genoemd als een belemmerende factor. Trappen verschillen vaak in ontwerp, materialen en markeringen, waardoor het herkennen van treden en het veilig gebruiken van trappen onzeker en soms gevaarlijk wordt. Het ontbreken van duidelijke of goed onderhouden contrastranden op trappen vergroot dit risico. Ook afstapjes en kleine hoogteverschillen zonder markering kunnen leiden tot struikelen.

Wat kunnen we doen?

Veiligheid is geen luxe, maar een basisvoorwaarde voor zelfstandigheid en inclusie. Alleen samen kunnen we zorgen voor een omgeving waarin iedereen zich vrij en veilig voelt. Niet alleen fysieke, maar ook sociale veiligheid moet een vaste plek krijgen in beleid en ontwerp van de overheid, bedrijven en organisaties.

Om dat te bereiken noemen deelnemers een aantal concrete verbeteringen die direct bijdragen aan zowel de voorspelbaarheid als de toegankelijkheid van de leefomgeving. Concrete acties volgens de deelnemers zijn:

• Bewustwordingscampagnes voor burgers en organisaties, zodat omgangsvormen en hulp vanzelfsprekend worden.
• Nationale standaarden en richtlijnen voor inrichting van openbare ruimte en gebouwen, zodat toegankelijkheid niet afhankelijk is van lokale initiatieven.
• Betere handhaving op obstakels.
• Duidelijke scheiding tussen verkeersstromen.
• Uniforme en voorspelbare vormgeving van trappen en afstapjes, met duidelijke en goed onderhouden contrastranden en markeringen.
• Structurele educatie over inclusie in opleidingen van ontwerpers, beleidsmakers en uitvoerders.

De Oogvereniging timmert aan de weg

Bovenstaande acties vragen om samenwerking en structurele inzet van organisaties die zich dagelijks bezighouden met toegankelijkheid en inclusie. Een belangrijke speler daarin is de Oogvereniging zowel binnen als buiten het samenwerkingsverband Kennis Over Zien [https://kennisoverzien.nl/kennisthemas/toegankelijke-samenleving]. Meerdere van de bovengenoemde acties worden in de praktijk uitgevoerd.
Op het gebied van fysieke veiligheid werkt de Oogvereniging samen met partners van Kennis Over Zien en het kennisnetwerktoegankelijkheid van het CROW [link https://www.kennisnetwerktoegankelijkheid.nl/] aan richtlijnen voor een toegankelijke samenleving. Denk aan richtlijnen voor veilige oversteekplaatsen, duidelijke geleidelijnen, akoestische signalen bij verkeerslichten (de zogenaamde rateltikkers) en uniforme inrichting van openbare gebouwen.
Op het gebied van fysieke veiligheid bij het spoor werkt de Oogvereniging samen met OV-vervoerders. Dankzij een intensieve samenwerking met ProRail en NS zijn de afgelopen jaren veel verbeteringen doorgevoerd op stations en in het treinvervoer.

Ook rondom sociale veiligheid blijft de Oogvereniging actief. Zij organiseert en ondersteunt onder meer bewustwordingscampagnes zoals de Dag van de Witte Stok op 15 oktober en workshops toegankelijk bankieren trainingen met een visuele beperking.

Over het onderzoek ‘Waar loop jij tegenaan?’

In 2025 onderzocht het RadboudUMC samen met Kennis Over Zien welke knelpunten mensen met een visuele beperking ervaren bij hun dagelijkse activiteiten in openbare binnen- en buitenruimten. Deelnemers noemden tien veelvoorkomende activiteiten, waaronder mobiliteit/deelnemen aan verkeer, reizen met OV en taxi, boodschappen doen, betalen en geld opnemen.